Vrienden werden kennissen, kennissen werden vrienden..

10 jaar geleden was ik een andere vrouw. Ik had een leuke vriendengroep en ik kon het ook goed vinden met de vriendengroep van mijn man ondanks het leeftijdsverschil.

Hoe anders ben ik hier tegenaan gaan kijken na het overlijden van Femke*.
Voor een buitenstaander is het moeilijk om in te schatten hoe te handelen richting engelen ouders.

Dat snap ik vandaag de dag maar al te goed maar destijds niet. Ik miste een lief woord, een berichtje op een sterfdatum, begrip voor mijn verdriet en het noemen van haar naam door andere.

Maanden lang vocht ik tegen boosheid als er weer eens een pijnlijke opmerking werd gemaakt tijdens een feestavond of etentje. Ik was verdrietig als er een zwangerschap werd aangekondigd en er gedaan werd alsof het zwanger worden niets voorstelde. Als een zwangere vriendin zei dat ze wel hoopte dat de zwangerschap goed bleef gaan omdat ze anders constant herinnerd zou worden aan hoe groot haar kindje zou zijn geweest aangezien al haar vriendinnen nu ook zwanger waren.. Pardon?? Hoe denk je dat dat voor mij is vertelde ik haar.. Oh ja..

Wat was ik boos en verdrietig… Achteraf niet eens zo om wat ze zei maar meer omdat ze niet de feeling had om dit niet in deze setting, waar ik bij was, te vertellen. Ze wilde zich dus niet inleven in mijn situatie. Nu weet ik dat het geen kwestie was van niet willen. Het was destijds een kwestie van het niet kunnen….

Mensen die niets mee gemaakt hebben kunnen zich niet inleven in jouw verdriet. Ze weten niet hoe het voelt. Ook al denken of zeggen ze van wel. Als engelenouder ben je zo enorm wijs geworden in het leven en waar het echt om draait. Voor deze wijsheid heb je echter een veel te hoge prijs betaald. Ik was zo veel liever dom gebleven als ik eerlijk ben….

Mijn grootste fout was echter dat ik mijn vrienden hun ‘domheid’ kwalijk nam. Ik nam ze kwalijk dat ze mij niet steunde op de momenten dat ik het moeilijk had. Dat ze Femke’s* naam niet meer noemde en dat er gewoonweg niet meer over gepraat werd. Het feit dat veel van mijn vrienden er bij waren toen ze dood werd verklaard maakte het voor mij nog onbegrijpelijker.

Ik had er veel verdriet van. Ik herinner mij nog goed dat bij een lotgenoten bijeenkomst van de wiegendood ouders deze ervaring overal werd herkend. Elk ouderpaar voelde boosheid en verdriet als het over hen vriendengroep ging. Hoe groot de teleurstelling was om te beseffen dat de vrienden die je denkt te hebben je niet door dik en dun (kunnen) steunen.

Eén ouderpaar gaf aan dit ook te hebben ervaren en zij hadden besloten de stekker uit de vriendengroep te halen. Het had hun zo veel rust gegeven dat ze het ons ook aan deed aanraden. Toen ik naar huis reed van deze bijeenkomst zei ik tegen Fons; “Dat ga ik ook doen”.. Vanaf die dag heb ik de meeste vrienden nooit meer gesproken als enkel een berichtje op sociale media. Het heeft mij destijds heel veel rust gegeven.

Gelukkig heb ik vandaag de dag nog wel een paar goede oude vriendinnen die mij wel altijd tot op de dag van vandaag heel veel steun en vertrouwen hebben gegeven. Ik ben hen dan ook zo enorm dankbaar.

De andere kant is dat ik na het overlijden van Femke* ook nieuwe vrienden er bij heb gekregen. De dood van Femke* heeft kennissen goede vrienden gemaakt. Ik heb hen op een moeilijk moment in mijn leven beter leren kennen en dat geeft een enorm goed fundament voor een vriendschap. Ze zijn er vanaf dat moment altijd voor mij geweest en daar zal ik ze altijd enorm dankbaar voor zijn.

Ook heb ik lotgenoten leren kennen waarmee ik goed contact heb. We zien elkaar niet veel maar oh wat is dat contact bijzonder. Al mijn verhalen gaan hier natuurlijk over, maar hoe sterk kan je een band samen maken als je allebei zoveel wijsheid hebt verkregen, beide op de meest verschrikkelijke manier denkbaar. Een half woord zegt elkaar genoeg….

Mijn ervaring verteld mij dat het hebben van een grote vriendengroep betekend dat je nooit echt iets vreselijks hebt meegemaakt of heel veel (uniek) geluk hebt gehad in je vriendengroep.

Je leert je vrienden het beste kennen als er problemen zijn of verdriet is. Je leert in één klap wie er wel en niet voor je is. En ja, het is vaak niet persoonlijk.. ze weten gewoonweg niet hoe ze met jou / jullie en de situatie moeten omgaan. Na jaren zie ik dit eindelijk in. Voor mij veranderd hier niets meer aan. Wat is gebeurd is gebeurd maar bedenk je dus goed dat het voor de omgeving ook heel moeilijk is. Als je het kan bespreek wat je voelt. Dat je bv graag meer gesteund word en hoe je dan gesteund wil worden. Ik heb dat nooit gekund met als gevolg een kleine vriendengroep.

Of ik dat erg vind? Nee, niet meer. De vrienden die ik heb zijn mij zo dierbaar dat ik liever een handje vol goede vrienden heb, dan een hele groep halve vrienden….

Ik weet niet wat ik moet zeggen….

De afgelopen jaren heb ik veel mensen om mij heen zien worstelen met de situatie waarin ik zat. Wat moesten ze tegen mij zeggen? Wat konden ze tegen mij zeggen? Veel opmerkingen hebben mij geholpen.. Helaas ook vele helemaal niet…

Achteraf is het natuurlijk makkelijk praten maar destijds wist ik vaak zelf ook niet wat ik wilde horen.

Als ik nu terug kijk zijn er wel wat opmerkingen geweest die ik als prettig heb ervaren en ook die mij juist verdrietig en boos maakte.

De opmerkingen die mij als zeer pijnlijk zijn bij gebleven waren ‘En heb je het al verwerkt?’ ‘Het je het een plaatsje kunnen geven?’ Het werd tijd dat je stopte met lieve engeltjes’ ‘Je bent nog jong’ en eentje die heel veel wordt gebruikt; “ik kan me dat goed voorstellen’/ ik begrijp wat je voelt’…

Als je geen kind of partner hebt verloren dan kan je je het niet voorstellen. Het wordt in de volksmond heel veel gebruikt maar het past helemaal niet in zo’n situatie. Het werkte bij mij zelfs averechts. Het maakte mij vaak boos. Hoe kan je dat nu zeggen? Heb jij een koud kindje vastgehouden? Heb jij een kistje gesloten in de wetenschap dat je haar nooit meer zou zien? Nee! Dus zeg a.u.b. niet dat je het je kan voorstellen…

Ook de vraag of ik het al een plekje heb kunnen geven wekt bij mij enige woede op. Ik zeg dan altijd meteen terug, ‘nee, het is geen servies wat je in de kast een plekje geeft, ik heb er omheen leren leven’. Ook weer zo’n standaard gezegde die mensen inzetten omdat ze het mogelijk anders niet weten.

Ik hoop dat mensen er meer over gaan nadenken wat ze kunnen zeggen voordat ze iets zeggen.
En als ze het niet weten dat ze dát dan zeggen. Zeg dan heel simpel ‘ik weet niet wat ik moet zeggen’ Dat is echt voldoende, geloof me. Ze praten tegen je.. Ze érkennen dat het een k*t tijd is en ze het ook even niet weten.. Voor mij was dit heel erg fijn. Ik trof nu mensen die niet ‘deden’ alsof ze het wel konden begrijpen.

Ook ‘je bent nog jong’ vond ik een echte boosdoener. Ik was 25 jaar toen Femke* overleed. Biologisch gezien had ik mijn leeftijd inderdaad mee wat betreft de mogelijkheid tot het vervullen van een kinderwens. Maar hoe je het ook went of keert, hoeveel kinderen ik ook nog zou mogen krijgen, ik had er altijd één (later twee) te kort.. Een nieuw kindje zou Femke* echt niet doen vergeten.. Zo kwam de opmerking helaas wel bij mij over.

Ook opmerkingen en raadgevingen over mijn rouwproces vond ik moeilijk. Ik volgde mijn eigen weg en gevoelens en als mensen zeiden dat ik beter dit of dat kon doen dan ging ik enorm twijfelen. Deed ik het dan zo verkeerd? Had ik al lang in een andere ‘fase’ moeten zitten? Bleef ik teveel hangen?

Nu weet ik dat je eigen gevoel het enigste juiste gevoel is. Zoals eerder gezegd, er is geen handboek wat beschrijft hoe je het beste kunt rouwen maar volg dus je eigen gevoel. Blijf trouw aan jezelf. Niets is fout! Jij moet je er goed bij voelen en leg aub de welbedoelde adviezen naast je neer als je deze niet bij jou vind passen.

Wees eerlijk over wat opmerkingen met je doen. Als we onze omgeving niet onderwijzen in wat wij wel en niet fijn vinden, kunnen wij niet van ze verlangen om steeds het juiste te zeggen. Een tip die ik nog voor de omgeving heb is vraag bv: “Hoe is het VANDAAG met je?” dat ene woordje maakt zo’n wereld van verschil. De situatie waar je in zit is natuurlijk vreselijk maar dat wil niet zeggen dat je net vandaag een redelijke dag hebt….

Uiteraard is bovenstaande niet zo zwart wit en bedoelen de meeste mensen het goed, maar als je in een diep dal zit heb je gewoon geen andere kleuren dán zwart en wit.. Je denkt niet zo veel maar voelt des te meer. De ‘verkeerde’ woorden kunnen zo veel verdriet, boosheid en onbegrip veroorzaken. Uiteraard is het moeilijk en weet je als engelenouder / weduwe niet altijd wat je nou eigenlijk wel wilt horen. Maar één ding staat vast, iets zeggen is altijd nog beter dan genegeerd worden..

Na verdriet komt zonneschijn

In de dagen voor Femke’s* begrafenis ontving ik een kaartje met de tekst er in;

‘Lieve ouders, u kent mij niet maar ook ik heb gestaan waar u nu staat en ik wil u vertellen, ook al geloofd u mij op dit moment niet, ooit gaat de zon weer schijnen’

Toen ik het las voelde ik niet zo veel. Ik kon er op dat moment niets mee. Enkel de gedachte van ‘wat lief dat vreemde mensen n.a.v. een rouwadvertentie uit de krant de moeite nemen om een kaartje te sturen.

Weken gingen voorbij en bij het opruimen van de kaarten kwam ik het kaartje weer tegen. Toen pas kwam het besef dat deze mensen wisten waar ze over deden praten. Ik kwam zo veel mensen om mij heen tegen die of niets zeiden of dingen zeiden in de trant van ‘ik kan mij voorstellen dat’ ..wat nergens op sloeg.

Dit kaartje werd mijn houvast in de donkere zware maanden na haar dood. Het was mijn stipje op de horizon. Als zij de zon na het verlies van een kind weer konden zien en voelen waarom zou dat voor mij dan niet zo zijn? Oh wat heb ik verlangd naar dat stipje…. naar het moment dat ik ook die zon weer voelde stralen.

En ja.. uiteindelijk heb ik de zon weer gevoeld, omarmt en gekoesterd. Ik kon weer eens lachen en genieten. Echter heeft dat jaren geduurd. Als ik terug kijk was het begin 2015 dat mijn man Fons* en ik oprecht tegen elkaar zeiden “Ja.. je kunt je leven weer kleur geven en de zon voelen schijnen..”

Midden 2015 kwam aan dat zonnetje abrupt een einde toen mijn man plotseling stierf. Wat deze ronde anders was, was het feit dat ik nu zeker wist dat het zonnetje niet voor eeuwig weg zou zijn. Ik had hem al eens gevonden.. en ja.. ook na dit intense verdriet vond ik de zon weer terug. En ja.. helaas duurde dit ook weer jaren..

Aan lotgenoten wil ik hetzelfde mee geven; Ooit gaat de zon weer schijnen, echt waar. Kun je weer oprecht genieten en lachen. Je gaat (zelfs meer als voorheen) genieten van de kleine dingen in het leven zoals de herfstkleuren, een heldere hemel vol sterren of een regenboog. En ja, dat mag je ook voelen. En nee, onbezorgd en onbeschadigd zal je nooit meer worden. Je moet je daar bij neerleggen.. Neerleggen bij de nieuwe jij, ik of wij. Maar geloof mij als lotgenoot, ooit ga je de zonnestralen weer voelen en weet je… Wie denkt je dat deze zonnestralen op je af stuurt….?😍😉

Leven voor en na verlies uit elkaar houden

Iedereen die ouder wordt verandert als mens. De ervaringen die je opdoet veranderen wie je bent, waar je voor staat of wat je belangrijk vind. Dat telt voor iedereen. Maar voor hen die een kind of geliefde zijn verloren is deze verandering enorm en buiten proportie…

Tijdens een psychologische sessie werd mij gevraagd wie ik 10 jaar gelden was en wat het grootste verschil is met wie ik vandaag de dag ben… Die vraag leek makkelijker dan dat die werkelijk was. Wie was ik eigenlijk?

Waar ik heel snel over eens was, was dat ik vroeger niet zo ‘bang’ was. Niet bang om dierbare te verliezen. Ik had beide opa’s en oma’s verloren maar dat hoort er bij als je ouder wordt. Maar kinderen horen niet dood te gaan. Jonge mensen horen niet dood te gaan.. mijn geliefden mogen niet dood gaan…

Ik ben niet bang voor de dood voor mijzelf, wat niet wil zeggen dat ik dood wil, maar wel voor mijn andere kinderen. Daarnaast dacht ik 10 jaar geleden niet zo na over dingen. Ik leefde mijn leven  gewoon zonder dat ik besefte wat ik had. Ik kon goed studeren, had een goed huwelijk en had van mijn hobby mijn werk kunnen maken. Ik kon mijn sport goed combineren met mijn werk/studie, verdiende een leuk zakcentje en had veel vrienden….

Ik denk dat ik 10 jaar gelden nog deels tiener was.. Onbezonnen en onbezorgd in het leven stond. Wat had ik nou meegemaakt? Juist, nog niets…

Na Femke’s* dood veranderde dat natuurlijk. Ik had een enorme deuk opgelopen. Een schaduw van de persoon die ik was. Ik werd in één klap volwassen. Ik kon niet meer ‘mee doen’ met mijn leeftijdsgenoten. Ik had zorgen, verdriet en elke dag een intens gemis te verwerken. Elke dag moest ik vechten om überhaupt uit bed te komen. Hoe anders was dat eerst…

Het voelt vaak alsof dat ik twee en misschien wel drie levens heb die elkaar zo nu en dan kruisen. Mijn oude leven van voor het verdriet, het leven vanaf het overlijden van Femke tot en met dat van Fons en dan het leven dat ik vandaag de dag leef met mijn nieuwe partner. Deze levens komen elkaar in onweer tegen op o.a. sterf- en geboortedagen. Dan kom ik alle drie de Noëlla’s tegen op één dag. Heel heftig is dat..

En weet je wat hier nu zo ‘opmerkelijk’ aan is? Is dat dit gevoel eigenlijk (weer) wijst op iets wat ik mijzelf heb aangeleerd en nog steeds inzet. Ik houd bewust deze levens van elkaar gescheiden. Om wederom het gevoel van gemis en verdriet niet te hoeven voelen. En niet alleen het gemis van Femke* en Fons* maar ook van het ‘oude leventje’ dat ik hiervoor had.. Het gemis van de fearless en gedreven Noëlla..

Ik houd mijn nieuwe partner (onbewust) uit mijn ‘oude’ leven. Dat was toen en nu is nu…. Onzin natuurlijk!. Zoals mij letterlijk werd gezegd;  “Femke* heeft een plekje in jouw leven. Fons* heeft een plekje in jouw leven, je zoon heeft een plekje in jouw leven, jouw nieuwe partner heeft een plekje in je leven etc…”  Doordat ik mijn levens zo strikt apart probeer te houden leef ik niet in het hier en nu. Geniet ik niet oprecht van mijn kinderen NU. Het kost mij enorm veel energie om de gevoelens, emoties en herinneringen die zomaar ineens kunnen opspringen te onderdrukken dat ik niet besef wat er nu echt gebeurd. En hoe kan mijn huidige partner mij helpen als ik niet aan hem kan zeggen hoeveel verdriet ik op dat moment voel? Hoe ik op sommige momenten Femke* extra intens mis?
Mijn huidige partner heeft (gelukkig) niet meegemaakt wat ik heb meegemaakt maar hem er compleet buiten houden is voor niemand goed. Mijn verleden hoort bij mij vandaag, morgen en voor altijd.

Probeer je leven dus niet in stukjes te verdelen zoals ik doe / heb gedaan. Jij bent nog steeds wie je bent. Je draagt nog dezelfde naam en nee niet de zelfde ziel. Je bent beschadigd maar dat gaat nooit meer weg. Dat moeten we accepteren of we willen of niet. We moeten er mee zien te leren leven dat we een groot enorm verlies hebben geleden. We moeten de wond laten helen voor zover dat dat kan en niet zelf steeds aan de korst gaan zitten pulken. De korst wordt er altijd wel een keer afgetrokken soms door eigen toedoen maar ook vaak door de omgeving. Daar wordt de kost sterker van. Maar negeer de oude wonden niet. Ze zitten er. Ze maken je wie je bent. Je bent wijzer geworden tegen een hoge prijs maar bedenk je één ding… Onze engelen willen vast en zeker dat we door gaan..

Dat we blijven vechten en weet het plekje in ons hart wat daar speciaal zit voor onze engeltjes zal er altijd blijven zitten. Wat er ook gebeurt.. Die liefde hebben ze namelijk achtergelaten en verankerd in ons. Laat dat je hou vast zijn.. het middelpunt…
Hoe moeilijk soms ook…

Sterfdatums

Elk jaar weer voel ik de datum en zelfs de maand naderen.. In de aanloop van de sterfdatum voel ik mij al emotioneler en lichamelijk moe.. Ik voel aan alles dat de datum er weer aan komt. Na de eerste jaren had ik de illusie dat dit wel minder zou worden. Ik wist immers hoe zo’n dag zou voelen en ik zou er wel aan gewent zijn ondertussen.. Elk jaar weer ‘verrast’ het mij hoe ik weer gevloerd ga van verdriet en gemis. Ik denk elke dag aan mijn engelen maar op deze dagen is het 1000x erger.. Het verdriet overheerst weer enorm..

Waarom de aanloop naar de datum ook zo heftig is weet ik eigenlijk niet.. Iets in je lijf schreeuwt steeds naar je dat het verdriet er weer zo erg aan zit te komen of zo.. Wat mij heel erg opviel is dat mijn eerste man dit ook had. We voelde van elkaar de innerlijke strijd en het verdriet richting de sterfdatum. Door de jaren heen hebben wij geleerd hoe we de ander het beste kunnen helpen in deze dagen. Soms gewoon even een knuffel of juist even het alleen zijn in het eigen verdriet. Na zijn dood vallen mij de dagen voorafgaand aan de sterfdatum veel zwaarder. Voor mijn gevoel sta ik nu alleen in deze periode. Niet dat mijn huidige partner mij niet kan of wil steunen maar hij heeft het gevoel (uiteraard) niet omdat hij gelukkig geen sterfdatums in zijn leven geijkt heeft staan. Hij merkt aan mij dat de dag er weer aan komt en steunt mij in mijn verdriet. Echter merk ik dat ik mijn eigen lotgenootje extra mis in deze dagen.

Als de datum dan daar is valt jij mij elk jaar weer mee en tegen tegelijk. Elk jaar wordt ik weer verast hoe moeilijk dat deze dag is en hoe zwaar dat hij mij valt. Hij valt mee omdat je al zo’n zware aanloop hebt gehad dat deze dag niet extreem zwaarder is.

De sterfdag staat voor mij elk jaar in het teken van.. ‘x zoveel jaar geleden leefde ze nu nog. Nu lag ze lekker in de box, Nu werd ik gebeld door Fons.. Nu werd ze dood verklaard…’ Je herleeft de gehele dag opnieuw. Gek eigenlijk hoe zo’n hele dag wel in je geheugen staat gegriefd. Ook de minder belangrijke zaken.. Deze herinneringen maken mij week, emotioneel, moe, en het gemis zo intens groot. Op de sterfdag voel ik weer de paniek en angst die ik op die bewuste avond voelde. Elke sterfdatum ga ik met de kinderen naar de graven. Maken we het samen schoon en knutselen we samen een werkje voor op het graf. We maken de omgeving van de graven weer extra netjes en steken een kaarsje aan in het kappelletje. Verder hoop ik elk jaar wil dat deze 24 uur veel sneller gaat dan normaal. Morgen volgt weer een dag en die dag gebruiken we om weer op te krabbelen en op te staan.

Op deze dagen krijg ik berichtjes van mensen met lieve teksten. Gewoon even een berichtje dat ze aan mij denken. Deze groep is de afgelopen jaren steeds kleiner geworden. Dit komt deels omdat mijn vriendengroep en leefomgeving kleiner is geworden maar ook omdat mensen er niet meer bij stil staan. Ik plaats bewust pas laat een berichtje op sociale media omdat ik ergens wil kijken wie het uit zichzelf nog weet. Als ik iets plaats leeft iedereen met mij mee. Fijn uiteraard want ze kunnen ook niet reageren maar ergens voelt dat wel dubbel. Ze worden er door mij aan herinnerd en het verloopt niet vanuit hun zelf. Uiteraard heb je op je sociale media veel ‘vrienden’ die in het dagelijks leven enkel kennissen zijn.  Van hen verwacht ik dan ook niet dat ze mij uit eigen beweging appen. Maar elk jaar weer merk ik dat ik sommige mensen overdag gemist heb. Zouden ze mijn meisje dan echt vergeten zijn? Mijn verstand weet vaak beter maar mijn gevoel op zo’n dag ervaart dat niet zo.

Afgelopen jaren waren deze dagen dus heftiger omdat ik in stilte deed lijden.. Ik kon het niet meer met mijn eigen lotgenootje (mijn man) delen.. Ik wilde mij ‘groot’ houden voor mijn kinderen en nieuwe partner. Mama mag wel een traantje hebben maar geen hysterische jank bui.. maar dat laatste was juist wel waar ik behoefte aan had. Om de emmer te legen.. om mijn emoties mijn lijf weer te laten verlaten.

De afgelopen jaren heb ik dat veel te weinig gedaan. Die emmer geleegd. Dat resulteerde weer in depressieve gevoelens en gerelateerde klachten. Ik schakelde mijn gevoel te veel uit of anders gezegd, ik liet ze gewoon niet omhoog komen om vervolgens ze te kunnen laten gaan.

Hoe moeilijk ook maar hou je niet groot op zo’n dag. Laat je gaan als je dat wilt. Maar als je daar geen behoefte aan hebt ook goed. Laat je door andere niet vertellen hoe jij deze dag moet invullen. Volg je gevoel en laat je tranen stromen… Elke traan staat voor een liefdevolle herinnering van hem/haar die je zo vreselijk mist….